Het karakter van de stad behouden: Een les in Eindhoven en Helmond

Zicht op de wijk Brandevoort, foto door P. van Galen, CC BY-SA 3.0 NL [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/nl/deed.en]
Facebooktwitter

Het lijkt soms wel alsof modernistische architecten de stad en zijn bewoners haten. Ze hebben bewust geen enkel oog voor het karakter van de stad en zijn centrum. Ze weigeren te erkennen dat een stad überhaupt een identiteit heeft. Steeds meer mensen komen in het verzet tegen deze achterhaalde visie op de architectuur. Het traditionalisme lijkt langzaamaan weer in opkomst te komen en dat is maar goed ook.

Misschien wel het belangrijkste verschil tussen de traditionalisten en modernisten in de architectuur is hun visie op het karakter van de stad. Traditionalisten willen in de eerste plaats dat karakter behouden of juist nog verder versterken: Bij een havenstad horen koopmanshuizen, bij een industriële stad wordt het industrieel erfgoed in de stad verwerkt. Modernisten erkennen dat stadskarakter niet: elke stad is hetzelfde en in elke stad zouden hun gebouwen even misplaatst zijn.

In modernistische stedenplanning is dat goed terug te zien. Eerder zijn op deze site de plannen voor Parijs en Rotterdam besproken maar die stonden niet alleen. In Eindhoven was er bijvoorbeeld in de jaren ’60 het plan om de stad te doorkruizen door een gigantisch gebouw. In het “Cityplan Van den Broek en Bakema” (voor foto’s klik op de link) zou de stad haar eigen staddoorklievende Berlijnse muur krijgen in de vorm van een eufemistisch genoemd “Ruggengraatgebouw” van vierhonderd meter lang en zestig meter hoog. Enkel de oliecrisis van de jaren ’70 kon de bouw (Goddank) verhinderen. In Helmond ging het modernistische project; de bouw van de Traverse, een hoge weg dwars door de stad die het stadscentrum zou scheiden van het kasteel, wél door. Dat ondanks verzetsgroepen en een one-issue-protespartij die meerdere zetels haalde. In de modernistische plannen zouden niet langer kerken, stations en stadhuizen de centrale gebouwen van een stad zijn, maar de modernistische misbaksels; flats en kantoorpanden. Grootheidswaanzin als architecturaal principe.

Nu zijn Eindhoven en Helmond toch al niet de mooiste steden, voornamelijk omdat er zovele modernistische gebouwen zijn neergeplant, toch is er een goede kentering zichtbaar. Helmond kreeg in 1980 de status van groeistad waardoor er in korte tijd veel woningen gebouwd moesten worden. In twee nieuwe wijken, de Rijpelberg en Brouwhuis, werden zevenduizend woningen in korte tijd gebouwd. Maar de Brabantse industriestad had te kampen met een negatief imago. Het was met name wethouder Sjef Jonkers (1986-1998) die daar verandering in wilde brengen door middel van de architectuur. Hij liet onderzoeken wat mensen van een huis verlangden. De conclusies waren niet verrassend; mensen wilden traditionele huizen waar ze trots op konden zijn, een feit dat al lang genegeerd werd door de stedelijke planologen.

Vanaf dat moment zouden alle nieuwe wijken in traditionele stijl gebouwd worden. Eerst Dierdonk in jaren ’30-stijl, vervolgens in het als een vestigingsstadje gebouwde Brandevoort dat zelfs Prins Charles naar de stad lokte om eens te komen kijken. Die weg loonde. Waar eerder de hogere- en middenklasse de stad uitvluchten, kwamen zij nu terug. Blijkbaar is het inderdaad fijner wonen in een traditioneel gebouwde stad.

Brandevoort

Brandevoort

In Eindhoven zag je een soortgelijke ontwikkeling in de industriële kern. Kort na de oorlog waren er nog plannen de bakstenen fabrieken als de Admirant die tegen het stadshart aanstonden te slopen en te vervangen door modernistische nieuwbouw. Doordat de gebouwen zo stevig gebouwd waren was sloop te duur gebleken waardoor de panden werden gered. Nu zijn ze ingekapseld in het stadscentrum (helaas wel gecombineerd met modernistische woontorens). Toch is in Eindhoven de ontwikkeling niet eenzijdig positief. De nieuwbouwwijk Meerhoven is weer vrij modernistisch van aard. Heel erg goed verkocht worden de woningen niet. Vorig jaar werd alleen al op zeventig woningen in het centrum van de wijk bijna vier miljoen euro verlies gedraaid door de gemeente.

Dergelijke architectuur wordt niet gewaardeerd, ook niet door de massa. Het is de elite van nu, politiek en ambtenarij, die de nieuwe architectuur door de strot van de bevolking duwt. Hoewel modernisten nog steeds volop aan de slag kunnen (zie bijvoorbeeld station Arnhem), worden er langzaamaan weer meer historiserende elementen in de stadskernen betrokken. Er is echter nog wel een lange weg te gaan voordat de strijd tegen de modernistische opgedrongen architectuur gewonnen is.

Facebooktwitter

1 Comment on "Het karakter van de stad behouden: Een les in Eindhoven en Helmond"

  1. Mooi stuk, maar ik denk dat het verlies in Eindhoven vooral komt door speculeren met grond zoals veel gemeenten dat deden, wat niet goed afliep toen de bubbel klapte in 2008.

Leave a comment

Your email address will not be published.


*


Door de site te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of als u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten