De mythe van de onbekende gezondheidsrisico’s van roken

Foto door Sludge G [https://www.flickr.com/photos/sludgeulper/], CC BY-SA 2.0 [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/]
Facebooktwitter

Roken is ongezond. Het tegendeel durf zelfs ik, als groot voorstander van tabaksvrijheid, niet te beweren. Maar er is in de loop der jaren een hardnekkige mythe ontstaan dat die ongezondheid pas sinds kort bekend is. Regelmatig wordt een editie van Readers Digest uit december 1952 genoemd als de eerste massapublicatie waarin de gezondheidsrisico’s van roken bij het grote publiek bekend werden (ondanks het feit dat Reader’s Digest in 1924 hierover al een artikel publiceerde). In Nederland wordt dat moment zelfs vaak nog veel later ingeschaald. Leuk bedacht maar daar klopt geen snars van.

“And if you smoke yourself to death, tell saint Peter at the golden gate that you hate to make him wait but you just gotta have another cigarette”

zong country-zanger Tex Williams al in 1947 in zijn hit “Smoke, Smoke, Smoke” waarin Williams dreigt de uitvinder van de sigaret te vermoorden. Niet omdat het ongezond is maar omdat die rokers alles onderbreken voor hun verslaving. Maar, de gezondheidsrisico’s waren hem (net als de meeste anderen) al lang bekend.

Een vroege oorspong

Sterker nog, al in 1602 schreef een Engelse dokter het boek “Worke of Chimney Sweepers” waarin hij stelt dat schoorsteenvegers ziek worden van de roet en dat tabak een vergelijkbaar effect kan hebben. Hij schreef ook dat tabak wel eens een de vruchtbaarheid bij mannen zou kunnen verminderen.

In 1604 schreef Koning James I van Engeland in “A Counterblaste to Tobacco” al over de gezondheidsgevaren van het roken. Niet wetenschappelijk onderbouwd overigens, maar op basis van wat hij zag en rook: “Een gewoonte zo walgelijk om te zien, weerzinwekkend om te ruiken, schadelijk voor de hersenen, gevaarlijk voor de longen, en in de zwarte rook ervan nog het meest lijkend op de afschuwelijke rook uit de bodemloze put van de Styx.”Koning James zou in de decennia die volgden regelmatig worden aangehaald door de tegenstanders van tabak. Het is dus niet zo dat zijn werk zo onbekend was. Wat betreft de verslavende werking schreef Sir Francis Bacon al in dezelfde tijd “In onze tijd is het gebruik van tabak hard groeiende en het veroverd de mens met een bepaald geheim genot, dusdanig dat zij die het eens geprobeerd hebben, er zich later moeilijk van kunnen onthouden.”

De bekende Duitse schrijver Johann Michael Moscherosch beschreef rokers als “Slaven van de tabaksduivel”. Hij waarschuwde dus al voor de verslavingsgevaren. Hij beschrijft hoe de duivel de tabak bij de Europeanen bracht:

“Daarmee heb ik [de duivel] de tabak in de hoofden van de Spanjaarden geplant en daarmee aan hen meer schade berokkend dan de Spaanse koning, met zijn Columbus, Pizarro, Cortez, Almagros en andere tirannen de indianen ooit gedaan had. Het is eerzamer en natuurlijker om door een piek of kogel het leven te verliezen, dan tijdens proesten, zuigen en doven van de giftige tabak.”

In 1900, toen het verbod op de productie en verkoop van sigaretten in Tennessee werd aangevochten door een inwoner van die staat die betrapt was met een sigaret, bleek ook al dat de gezondheidsrisico’s bekend waren bij de rechtbank. In de argumentatie van het hooggerechtshof is te lezen dat het voornaamste argument dat Tennessee een dergelijk verbod mocht instellen was om de algemene gezondheid te beschermen.

Roken in marketing en reclame

Het was niet zozeer dat men niet wist dat roken ongezond was, men had het er gewoon voor over. Niet alleen omdat het lekker was. In die tijd werd het ook veel door vrouwen gebruikt om af te vallen. De marketing van de tabaksfabrikanten was daar zelfs op gericht. Met de vrouwenemancipatie konden vrouwen voortaan ook roken, gedrag dat voorheen als onzedelijk werd gezien. Daarmee kwam er voor de tabaksfabrikanten ineens een gigantische doelgroep bij, waar dus ook actief op geadverteerd werd. Lucky Strike was een van de fabrikanten die daarbij wees op de hongeronderdrukkende werking van een sigaret. De “(For a slender figure -) Reach for a Lucky instead of a sweet”-campagne wordt als een van de beruchtste reclameslogans ooit gezien. [1]

Zoals te verwachten, was de Amerikaanse snoepindustrie niet heel gelukkig met deze campagne. Een snoepwinkelketen uit New York kwam zelfs met een tegencampagne waarin fijntjes werd gewezen op de schadelijkheid van tabak “Do not let anyone tell you that a cigarette takes the place of a piece of candy. The cigarette will inflame your tonsils, poison with nicotine every organ of your body, and dry you blood – nails in your coffin.”[2] Later werden deze contracampagnes ook gesteund door de Amerikaanse lobbyorganisatie voor restaurants.

Overigens werd de Lucky-reclame daardoor zo controversieel dat Lucky Strike begin jaren ’30 zou uitgroeien tot het grootste tabaksmerk van de VS. [3] Daarbij werd onder meer gesuggereerd dat Lucky zich zou richten op kinderen gezien dat de voornaamste consumenten van snoep zijn.

Die Lucky Strike reclames tonen aan dat de tabaksfabrikanten zelf rustig doorgingen met het product verkopen. De reclame slogans noemde sigaretten ongevaarlijk en zelfs goed voor de gezondheid. De Lucky Strike reclames lieten dat al zien maar ook Camel had daar een handje van. Camel adverteerde met slogans als “Most docters smoke Camel cigarettes” en Lucky Strike adverteerde naast het dieet-element ook op minder keelirritatie. De lijst is eindeloos. Dat beeld wordt door de antitabakslobby ook steeds weer aangehaald. Ze vertellen er echter niet bij waarom die campagnes ontstonden.

Het was juist omdat het grote publiek heel goed doorhad dat roken geen gezonde bezigheid was. Juist in die tijd, dan hebben we het al over de vroege twintigste eeuw, steeg de vraag naar sigaretten die minder ongezond waren. Die vraag naar “gezondere” sigaretten was niet ontstaan als de mensen gedacht hadden dat sigaretten gezond waren. Ze wisten donders goed dat dat niet waar was. Andere redenen, zoals genot speelden alleen een grotere rol. Het was niet dat ze het niet wisten, het kon ze alleen niets schelen. Net zoals als dat mensen nu weten dat cola een ongezonde drank is; ze vinden genieten van cola belangrijker dan de wetenschap dat het ongezond is.

Later waren het zoals bekend de nazi’s die een grootschalig onderzoeksprogramma opzette waaruit bleek dat roken leidt tot een verhoogde kans op allerlei soorten kanker. Al in 1929 zag de Dresdense arts Fritz Lickint een statistisch verband tussen roken en longkanker. Er werd in Nazi-Duitsland dan ook actief campagne gevoerd tegen het roken op basis van het gezondheidsargument. Zo kom men overal posters zien die wezen op de schadelijkheid van tabak.

"Hij verslindt het [de sigaret] niet, de sigaret verslindt hem!", Nazi-Duitse anti-tabakscampagne uit de jaren '30.

“Hij verslindt [de sigaret] niet, de sigaret verslindt hem!”, Nazi-Duitse anti-tabakscampagne uit de jaren ’30.

Het is een eindeloze lijst voorbeelden, genoeg om een heel boek over te schrijven. Een boek waaruit blijkt dat de gevaren van de tabaksconsumptie al lang bekend waren bij het grote publiek vóór die beruchte publicatie in Readers Digest. Het is waar dat de tabaksfabrikanten zelf rustig doorgingen met het aanprijzen van hun product als gezond, maar daarin verschillen zij niet van de meeste voedingsfabrikanten nu. Zoals “light” nu wordt verkocht als een gezonder alternatief, zo gebeurde dat destijds ook met bepaalde sigaretten.

De mythe; gecreëerd door de betuttelaars

Nu beweer ik niet dat iederéén van de gevaren van het roken wist. Maar genoeg mensen wisten van de gevaren en je moest wel een enorm bord voor je kop hebben om die te negeren. Je kunt je afvragen of een grote groep tabaksconsumenten het überhaupt wel wílden weten. Want zo’n sigaret was toch lekker. Dan dacht je liever niet aan die nare ziektes. Daarbij speelt ook dat mensen in die tijd minder oud werden en kanker toch vooral een ouderdomsziekte is. Het is dezelfde reden dat in Afrika ook nog steeds stug doorgerookt wordt. Niet omdat, zoals de antirookclubjes beweren, Afrikanen geen weet hebben van de risico’s of ze dom worden gehouden door de tabaksindustrie, maar omdat je in Afrika al het geluk moet hebben de leeftijd te halen waarop de schadelijke effecten daadwerkelijk hun werk kunnen doen. De tijdspreferentie is anders Afrika en grote groepen mensen vinden daardoor hun genot belangrijker dan hun gezondheid op de lange termijn – en dat is hun goed recht.

Met of zonder gezondheidsargument, roken blijft een eigen keuze. De paternalistische clubjes die het laatste decennium als paddestoelen uit de grond schieten, willen daar verandering in brengen. Zij willen papaatje en mamaatje spelen over de gehele bevolking. Daarbij verdraaien ze vaak de waarheid als dat hen uitkomt; dit is daar maar één voorbeeld van. Wees dus voorbereid als je weer zo’n type hoort.


Volg @De_Nachtwakers      Like De Nachtwakers

 

[1] The Cigarette Century, 71-72.

[2] The Cigarette Century, 73.

[3] The Cigarette Century, 74-75.

Facebooktwitter

Be the first to comment on "De mythe van de onbekende gezondheidsrisico’s van roken"

Leave a comment

Your email address will not be published.


*


Door de site te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of als u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten