Pinochet, democratie, en de vrije markt

Facebooktwitter

Het is vandaag precies 9 jaar geleden dat Augusto Pinochet, voormalig dictator en opperbevelhebber van het leger van Chili, aan hartfalen overleed. Pinochet kwam aan de macht na een coup op 11 september 1973, waarbij de marxistische president Salvador Allende werd afgezet. Zijn dictatorschap kwam ten einde toen bij een in 1988 door hem uitgeschreven referendum 56% van de Chileense bevolking stemde voor zijn aftreden, wat hij in 1990 deed.

Een communistisch Chili?
Salvador Allende werd in 1970 met een pluraliteit van de stemmen verkozen tot president van Chili. In zijn rol president stuurde Allende aan op nationalisering van industrie, meer overheidsinvloed op gezondheidszorg en onderwijs, herverdeling van grond en verhoging van het minimumloon. Dit viel niet bij iedereen in goede aarde: in 1972 gingen transportbedrijven, ondernemers, vakbonden en studenten in staking tegen Allende. Vanuit het parlement kwam ook verzet tegen de plannen van Allende. Na een mislukte couppoging in juni 1973 werd Allende op 11 september 1973 afgezet middels een door Augusto Pinochet geleide coup. Pinochet schafte de democratie af en richtte een militaire dictatuur op.

Chili onder Pinochet
De militaire dictatuur in Chili werd gekenmerkt door een liberalisering van de economie, waarbij het beleid van Allende ongedaan werd gemaakt. Chileense economen die aan de universiteit van Chicago hadden gestudeerd, de zogeheten “Chicago Boys”, speelden een grote rol in het economische beleid van Chili. Het pensioenstelsel werd aangepast: het was niet langer een omslagstelsel, waarbij jong voor oud betaalt. In plaats daarvan kon elke Chileen voor zijn of haar eigen pensioen sparen, waarbij meerdere fondsen met elkaar concurreerden. Daarnaast stuurde de regering aan op vrijhandel in plaats protectionisme, iets dat na het aftreden van Pinochet werd voortgezet en ertoe leidde dat Chili vrijhandelsverdragen sloot met o.a. de EU, China, Singapore en Zuid-Korea. Er zat echter ook een schaduwzijde aan de militaire dictatuur: naar schatting zijn er 3000 Chilenen geëxecuteerd en meer dan 30.000 gemarteld ten tijde van de dictatuur.

Een van de bekendere boeken over Chili onder Pinochet is The Shock Doctrine van Naomi Klein. Volgens haar bracht Pinochet de ideeën van Milton Friedman, die economie doceerde aan de universiteit van Chicago, in de praktijk, tot aan het executeren en martelen toe. In werkelijkheid heeft Friedman niet meer dan een kort gesprek gevoerd met Pinochet, waarin hij aanraadde de economie te liberaliseren, iets wat hij politici wereldwijd aanraadde. De Chicago Boys werden ook onderwezen door Friedman, maar kregen een aantal jaren na de coup pas invloed op het economisch beleid. Friedman heeft zich ook tegen de daden van Pinochet uitgesproken; voor zover Friedman dus invloed had op de Chileense militaire dictatuur was die louter indirect.

Zijn democratie en vrije markt verenigbaar?
De situatie in Chili, waarbij een democratisch verkozen marxist door middel van een coup werd afgezet, werpt de vraag op of democratie en de vrije markt wel te verenigen zijn. In de eerste instantie lijken beide concepten met elkaar overeen te komen: net zoals bedrijven in een vrije markt concurreren om klanten, zo concurreren politieke partijen in een democratie om stemmen. Er is echter een fundamenteel verschil: wie in een vrije markt kiest voor een bepaald bedrijf, betaalt voor het product of de dienst die het bedrijf levert. Een stem op een politieke partij betekent echter niet dat de stemmer ook daadwerkelijk krijgt wat hij of zij wil, omdat uiteindelijk de meerderheid (in)direct bepaalt wat er gebeurt. Dit maakt het aantrekkelijk voor kiezers om voor iets te stemmen waar zij hun voordeel mee kunnen doen, maar waar anderen de kosten voor moeten dragen. Dit is in de praktijk ook gebeurd: met name na de Tweede Wereldoorlog zijn in alle westerse landen verzorgingsstaten opgezet en uitgebouwd.

Zoals James Madison, één van de voornaamste schrijvers van de Amerikaanse grondwet, het verwoordde: “A pure democracy can admit no cure for the mischiefs of faction. A common passion or interest will be felt by a majority, and there is nothing to check the inducements to sacrifice the weaker party. Hence it is, that democracies have ever been found incompatible with personal security or the rights of property; and have, in general, been as short in their lives as they have been violent in their deaths.”1 Madison had twee oplossingen voor dit probleem: enerzijds moest er een grondwet zijn waarmee de macht van overheid werd ingeperkt. Anderzijds kenden de Verenigde Staten tot aan het begin van de twintigste eeuw censuskiesrecht, waarbij alleen burgers met een bepaalde hoeveelheid bezit mochten stemmen. Zoals in mijn artikel over Rhodesië2 ook al bleek remt censuskiesrecht de groei van de overheid, waardoor vrijheid beter gewaarborgd blijft. Uiteindelijk is democratie namelijk slechts een middel, geen doel. Het doel is vrijheid, democratie kan een middel zijn om dit doel te bereiken, maar is dit in de praktijk niet gebleken.

 


Volg @De_Nachtwakers      Like De Nachtwakers

Lees Verder

Johan Norberg over Naomi Kleins The Shock Doctrine: http://object.cato.org/sites/cato.org/files/pubs/pdf/bp102.pdf


1 http://avalon.law.yale.edu/18th_century/fed10.asp

2 http://denachtwakers.nl/2015/12/02/rhodesie-een-groot-verlies/

Facebooktwitter

Be the first to comment on "Pinochet, democratie, en de vrije markt"

Leave a comment

Your email address will not be published.


*


Door de site te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of als u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten