De vrije markt als essentieel tegengif voor decadentie

Facebooktwitter

Het is een eeuwenoude mythe: de westerse tradities van de vrije markt, individualisme en liberalisme resulteren uiteindelijk in exces, decadentie en uitsluitend consumptie-gedreven burgers. Een veel terugkomende kritiek, met name onder post-moderne schrijvers, die de vrije markt en individualisme beschrijven als overvloedig en geënt op uitbuiting. Niets is minder waar: westerse waarden hebben een rijke traditie van burgerlijke participatie, bescheidenheid en filantropie daar waar decadentie en excessief consumeren veel sterker aanwezig zijn in de moderne, sociaal-democratische samenleving.

John Locke en overvloed
Het idee van bescheidenheid en soberheid begint al bij een van de belangrijkste westerse schrijvers: John Locke. In zijn Second treatise of government, de inspiratie voor de Amerikaanse grondwet, en van onschatbare waarde voor het vormen van eigendomsrechten en natuurrechten, pleitte Locke al tegen decadentie en exces: As much as anyone can make use of to any advantage of life before it spoils, so much he may by his labour fix a property in. Whatever is beyond this is more than his share, and belongs to others. Nothing was made by God for man to spoil or destroy”. [1]

Locke weidt verder uit over zijn uitspraak en geeft een helder, moreel argument tegen verspilling dat contextueel past binnen de principes van eigendomsrechten en natuurrechten. Dit past ook binnen de Westerse traditie van conservering en behoud, die haaks staat op de zogeheten wegwerpcultuur waar ze doorgaans van wordt beticht.

Een nog veel belangrijker stem tegen decadentie binnen de westerse traditie is Adam Smith, wiens Wealth of nations door velen wordt gezien als de grondslag van Kapitalisme. Een van zijn meer vergeten boeken, The theory of moral sentiments, pleit tegen onnodige consumptie en vóór deugdelijkheid en een bescheiden levensstijl: How many people ruin themselves by laying out money on trinkets of frivolous utility? What pleases these lovers of toys is not so much the utility, as the aptness of the machines which are fitted to promote it. All their pockets are stuffed with little conveniences.” [2]

De morele deugdelijkheid van Smith
Smith’s morele werk, waarin hij deugdelijkheid en matiging prijst, is een essentieel begeleidend stuk voor Wealth of Nations, omdat zij het morele framework geeft waarin Smith zijn onzichtbare hand van de markt idealiter zag werken. The theory of moral sentiments pleit niet alleen voor deugdelijkheid en matiging, maar ook sympathie en zorg voor het welzijn van anderen, zich uitbouwend vanuit het individu. Zij heeft bijgedragen aan een traditie van liberalisme die zich in de 19e eeuw verder kon ontwikkelen

De filantropie van Rockefeller en Carnegie
Ook in het begin van de twintigste eeuw zien we dat de morele lering van Smith en Locke sterk aanwezig is bij figuren van grote welvaart: De oliemagnaat John D. Rockefeller besteedde een groot deel van zijn vergaarde kapitaal aan het oprichten van universiteiten en aan de medische wereld, en hij en Andrew Carnegie waren de pioniers van filantropie voor de rijke elite. Hun ideaal, dat een door meritocratie ontstane aristocratie hun rijkdommen zou aanwenden om de maatschappij te verbeteren, vindt zijn oorsprong in Smith’s wederzijdse sympathie.

Deze aristocratie zou kunnen helpen met het opzetten van onderwijs, medicatie, en algemene welvaart. Niet alleen staat deze filantropie compleet haaks op het beeld dat door de vrije markt vergaarde welvaart resulteert in decadentie en ongebreideld egoïsme, ze is ook een gezond alternatief op de collectivistische aapakswijze die door de hedendaagse maatschappij als vanzelfsprekend wordt gezien bij bijvoorbeeld onderwijs. Miljardairs als Elon Musk, Warren Buffett, Bill Gates of Mark Zuckerberg die grote delen van hun welvaart toewijden aan het verbeteren van de wereld door middel van filantropie en liefdadigheid, is ook niet een nieuw fenomeen, zoals vaak wordt gesuggereerd.

De Oostenrijkse school en conservering:
De vrije markt kenmerkt zich ook door conservering. Daar waar de zogenaamde termen ‘wegwerpcultuur’ of ‘consumentisme’, vaak worden gebruikt om hem te beschrijven, is dat een misrepresentatie. Juist het behoud van kapitaal en het sparen in plaats van spenderen kenmerken vrijhandel. Klassieke economen, veelal van de Oostenrijkse school, pleiten dan ook voor de goudstandaard, omdat deze inflatie tegenwerkt, waardoor geld zijn waarde behoud [3].

In contrast met de klassieke school zijn er de Keynesianen, wiens systeem daarentegen compleet afhankelijk is van inflatie. Omdat dit systeem zich richt op gewin voor korte termijn, hoopt het een lage inflatie te stimuleren om sparen te ontmoedigen, consumptie aan te wakkeren en schulden goedkoper te maken.

Dit heeft de cultuur van schuld en consumptie aangewakkerd waar de vrije markt doorgaans de schuld van krijgt. Juist dat heeft gezorgd voor decadentie. Ook de gebruikelijke linkse uitspraak ‘het Kapitalisme is gebaseerd op eindeloze groei’ heeft dus niet betrekking op een ware vrije markt, maar het Keynesiaanse beleid, dat ironisch genoeg geïmplementeerd is door sociaal-democratische overheden wereldwijd.

Een essentieel tegengif
Als een rode draad gaan matiging, deugdelijkheid en filantropie door de werken heen van filosofen, economen en entrepeneurs die de westerse traditie aanhangen. De mythe dat westerse waarden dan ook decadentie en overvloed aanmoedigen is precies dat, een mythe. En als die consumptiecultuur en decadentie zo kwalijk zouden zijn als wordt beweerd, dan zijn de morele waarden van klassieke economen zoals Smith juist een essentieel tegengif.

 


 

[1] http://www.academia.edu/4972260/Locke_Property_and_the_Accumulation_of_Wealth

[2] https://www.goodreads.com/work/quotes/308867-the-theory-of-moral-sentiments

[3] http://gold-standard.procon.org/sourcefiles/goldstandard_austrian_shcool.pdf

De volledige tekst van John Locke’s Second Treatise of Government is hier te lezen: http://www.earlymoderntexts.com/assets/pdfs/locke1689a.pdf

De volledige tekst van Adam Smith’s The theory of moral sentiments leest u hier:

http://www.ibiblio.org/ml/libri/s/SmithA_MoralSentiments_p.pdf

Facebooktwitter

Be the first to comment on "De vrije markt als essentieel tegengif voor decadentie"

Leave a comment

Your email address will not be published.


*


Door de site te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of als u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten